Jak leczyć świerzb?

Świerzb jest męczącą i nieestetycznie wyglądającą chorobą zakaźną skóry. Dodatkowo, gdy świerzbowcem zarażona jest jedna osoba, najpewniej leczeniu będą musieli poddać się również pozostali domownicy lub osoby w najbliższym otoczeniu. Dlatego sprawdź, jak szybko i skutecznie wyleczyć świerzb.

Charakterystyka świerzbu

Świerzb to pasożytnicza choroba skóry, którą wywołuje świerzbowiec ludzki (Sarcoptes scabiei var. hominis). Jest to pasożyt długości zaledwie 0,3–0,4 mm, który zagnieżdża się w naskórku skóry i jest niedostrzegalny gołym okiem. W początkowym stadium tej choroby możesz nawet nie wiedzieć o jego obecności, gdyż pierwsze objawy pojawiają się dopiero po 3–6 tygodniach od zarażenia – tyle czasu potrzebuje układ odpornościowy na reakcję alergiczną wobec pasożyta i jego odchodów.

Świerzbowiec najczęściej gromadzi się między palcami u rąk, w okolicach nadgarstków, łokci, pępka i narządów rodnych oraz w pachwinach – wszędzie tam, gdzie jest ciepło, a miejsce jest osłonięte. U niemowląt zmiany mogą obejmować także skórę głowy i twarzy.

Świerzbowcem można się bardzo łatwo zarazić, ponieważ wystarczy bezpośredni kontakt skóra-do-skóry trwający kilkanaście minut. Dzieje się tak podczas podawania ręki, przytulania się czy kontaktów intymnych. Rzadziej do zarażenia dochodzi poprzez wspólne używanie przedmiotów takich jak pościel, ręczniki czy ubrania – pasożyt poza ciałem żywiciela przeżywa jedynie 24–36 godzin.

Kiedyś funkcjonowało przekonanie, że na świerzb chorują wyłącznie osoby przebywające w złych warunkach socjoekonomicznych. Obecnie wiadomo, że świerzbowcem mogą zarazić się nawet ci, którzy przebywają w sterylnym otoczeniu, choćby takim jak szpital – wynika to z dużego skupiska ludzi, gdzie występuje zjawisko mnogich zakażeń. Szczególnie narażone są osoby starsze przebywające w domach opieki, dzieci w żłobkach i przedszkolach oraz pacjenci szpitali.

Symptomatologia zarażenia świerzbowcem ludzkim

Zarażenie świerzbowcem objawia się przede wszystkim intensywnym swędzeniem skóry, które trudno jest ignorować. Swędzenie nasila się w godzinach wieczornych i nocnych, gdy temperatura ciała wzrasta i pasożyt staje się bardziej aktywny. Naturalną konsekwencją drapania skóry jest pojawienie się na niej wykwitów, pęcherzyków, czy bąbli pokrzywkowych.

Z czasem na skórze zaczynają się pojawiać delikatne, kręte ślady – to tak zwane korytarze świerzbowcze, które powstają na skutek drążenia tuneli w warstwie rogowej naskórka przez samice świerzbowca, składające tam jaja. Pojedynczy korytarz mierzy zwykle 5–15 mm długości i kończy się niewielkim pęcherzykiem, w którym znajduje się samica. Gdy choroba nie jest leczona, ślady te powoli zaczynają ciemnieć, a pasożyty mogą się dalej rozmnażać – z jaj wykluwają się larwy, które po 10–14 dniach osiągają dojrzałość płciową.

W przypadku nieleczonej infekcji może dojść do nadkażenia bakteryjnego ran powstałych przez drapanie, co dodatkowo komplikuje obraz kliniczny i wymaga rozszerzonej terapii antybiotykowej.

Przebieg leczenia świerzbu

Jeśli zauważysz u siebie pierwsze objawy świerzbu, bezzwłocznie udaj się do lekarza – najlepiej dermatologa, który dokładnie zbada Twoją skórę pod dermatoskopem lub nawet wykona badanie mikroskopowe pobranego fragmentu naskórka, aby potwierdzić obecność pasożyta.

Lekarz przepisze Ci odpowiednie preparaty miejscowe. Najczęściej jest to Permetryna 5% w postaci kremu – uznawana za lek pierwszego wyboru ze względu na wysoką skuteczność i niską toksyczność. Alternatywnie stosuje się Benzoesan benzylu 10–25% lub klasyczną maść siarkową 5–10%. Przy czym nie można ich stosować bez konsultacji ze specjalistą, ponieważ nieodpowiednio dobrane mogą powodować podrażnienia skóry lub być niewystarczająco skuteczne.

Sposób aplikacji jest niezwykle precyzyjny: preparat należy nanosić na całą powierzchnię ciała od szyi w dół, włączając trudno dostępne miejsca takie jak przestrzenie międzypalcowe, okolice paznokci, pępek i narządy płciowe. U małych dzieci smaruje się także głowę. Preparat pozostawia się na skórze przez określony czas (zazwyczaj 8–12 godzin), po czym spłukuje. Kurację powtarza się po tygodniu.

A gdy choroba jest już w zaawansowanym stadium lub doszło do nadkażenia bakteryjnego, koniecznie może okazać się podawanie antybiotyków. Lekarze przepisują też leki przeciwhistaminowe lub kortykosteroidy miejscowe dla złagodzenia swędzenia, które może utrzymywać się nawet 2–4 tygodnie po skutecznym wyeliminowaniu pasożyta – to tak zwane świerzb poinfekcyjny.

Metody uzupełniające terapię

Kurację farmakologiczną trzeba uzupełnić domowym postępowaniem higienicznym, o czym powie Ci też każdy lekarz. Na czym to polega?

Trzeba oczywiście regularnie się kąpać, jednak bezpośrednio przed nałożeniem preparatu należy unikać gorącej kąpieli, która rozszerza pory i może zmniejszyć wchłanianie leku. Myj także przedmioty, z którymi masz styczność na co dzień – pasażyt choć poza żywicielem umiera w ciągu doby, warto zminimalizować ryzyko reinfekcji.

Koniecznie należy też wyprać ręczniki, pościele i koce w temperaturze minimum 60°C. Ponadto wypierz wszystkie ubrania oraz bieliznę, które były noszone w ciągu ostatnich trzech dni przed rozpoczęciem leczenia. Najlepiej nie używaj ich potem przez 1–2 tygodni – tyle czasu wystarczy, by mieć pewność, że pasażyt, który mógł się w nich zagnieździć, nie rozwija się już dalej. Alternatywnie można szczelnie zapakować ubrania w foliowy worek i odłożyć na 72 godziny.

Można też przemywać skórę ziołowymi naparami o działaniu antyseptycznym (rumianek, szałwia) lub stosować okłady z rozcieńczonego octu jabłkowego (proporcja 1:1 z wodą), jednak jeśli smarujesz się maściami i kremami, warto wcześniej skonsultować tę metodę z lekarzem – niektóre substancje mogą niwelować działanie leków.

Pamiętaj, że leczeniu muszą poddać się jednocześnie wszystkie osoby pozostające w bliskim kontakcie z chorym, nawet jeśli nie wykazują objawów – to jedyny sposób na przerwanie łańcucha zakażeń i uniknięcie tzw. efektu ping-ponga, gdzie zarażeni nawzajem się reinfekują.

Nigdy nie możesz bagatelizować intensywnego swędzenia skóry, ponieważ jeśli powodem jest świerzb, czeka Cię długa i uciążliwa kuracja. Którą zresztą musisz rozpocząć jak najszybciej, by nie zarazić wszystkich wokół i pozbyć się nieestetycznych zmian skórnych. Pamiętaj również, że nawet po skutecznym leczeniu swędzenie może utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni – to normalna reakcja skóry i nie oznacza niepowodzenia terapii.