Na czym polega operacja zmniejszenia żołądka?

Wraz z rozwojem medycyny społeczeństwo zyskało coraz lepsze możliwości leczenia otyłości, w tym operacyjne metody. Dzisiaj skupimy się na zabiegu operacji żołądka – jak wygląda, jak przebiega rekonwalescencja i kto może poddać się takiej operacji.

• Kwalifikacja pacjentów do zabiegu
• Przebieg operacji żołądka
• Zalecenia po zabiegu

Kwalifikacja pacjentów do zabiegu

Głównym celem przeprowadzania operacji zmniejszenia żołądka jest pomoc pacjentowi w zrzuceniu nadmiaru kilogramów. Wskazaniem do przeprowadzenia zabiegu są otyłość II stopnia (BMI powyżej 35) oraz III stopnia (BMI powyżej 40). Wartość BMI oblicza się dzieląc masę ciała w kilogramach przez kwadrat wzrostu w metrach – pacjent z wzrostem 170 cm i wagą 110 kg uzyskuje wynik około 38, co kwalifikuje do otyłości II stopnia.

Dodatkowym wskazaniem do przeprowadzenia zabiegu mogą być wywołane przez nadwagę choroby takie jak:

• bezpłodność – zazwyczaj u kobiet, wynikająca z zaburzeń hormonalnych spowodowanych nadmiarem tkanki tłuszczowej,
• choroba wieńcowa,
• cukrzyca typu 2, która w wielu przypadkach ulega remisji po redukcji masy ciała,
• nadciśnienie tętnicze oporne na leczenie farmakologiczne,
• problemy ze stawami, zwłaszcza kolanowymi i biodrowym, wynikające z przeciążenia,
• zespół obturacyjnego bezdechu sennego prowadzący do niebezpiecznych spadków saturacji krwi w nocy.

Zabiegi zazwyczaj przeprowadzane są u osób w wieku 18-65 lat, jednak istnieje możliwość wykonania ich u młodszych lub starszych pacjentów. Decyzję podejmuje lekarz na podstawie oceny stanu zdrowia pacjenta, uwzględniając ewentualne choroby współistniejące oraz przewidywane ryzyko anestezjologiczne. U pacjentów poniżej 18 roku życia konieczna jest zgoda rodziców lub opiekunów prawnych oraz szczególnie staranna ocena dojrzałości psychicznej.

Przebieg operacji żołądka

Etap przygotowawczy

Warto wiedzieć, że przygotowania do operacji zmniejszenia żołądka są długotrwałe i wymagają od pacjenta zaangażowania. Zazwyczaj etap ten trwa od 2 do 4 miesięcy i związany jest z wieloma badaniami oraz konsultacjami. Pacjent spotyka się z psychologiem w celu oceny gotowości psychicznej do zmian w odżywianiu, z dietetykiem ustalającym plan żywieniowy przed i po zabiegu, z chirurgiem bariatrycznym omawiającym technikę operacji oraz z endokrynologiem wykluczającym hormonalne przyczyny otyłości.

Konieczne są także wizyty u pulmonologa (badanie funkcji płuc), kardiologa (ocena wydolności serca) oraz fizjoterapeuty planującego program rehabilitacji pooperacyjnej. W tym czasie pacjent często musi wykazać się zdolnością do redukcji masy ciała poprzez samodzielne wysiłki – utrata kilku kilogramów przed zabiegiem zmniejsza ryzyko powikłań śródoperacyjnych.

Metody chirurgiczne

Zmniejszanie żołądka można przeprowadzić kilkoma metodami dostosowanymi do indywidualnych potrzeb pacjenta. Pierwszą jest mankietowa resekcja żołądka związana z wycięciem podczas zabiegu około 80% narządu, co przyczynia się do znacznego zredukowania ilości przyjmowanych posiłków. Zmniejszone zostaje także odczuwanie głodu dzięki usunięciu części żołądka odpowiadającej za produkcję greliny – hormonu pobudzającego apetyt. Po tym zabiegu żołądek przypomina kształtem wąski rękaw o pojemności około 100-150 ml.

Drugą z możliwości jest wszczepienie balonu wewnątrzżołądkowego, który ma za zadanie zmniejszenie wolnej przestrzeni w żołądku. Jest to tymczasowe rozwiązanie – pozostaje on w organizmie pacjenta przez około 6 miesięcy, by w tym czasie mógł on wypracować zdrowsze nawyki żywieniowe. Balon napełnia się sterylnym płynem solnym i zajmuje znaczną część objętości żołądka, wywołując uczucie sytości przy niewielkich porcjach jedzenia. Wszczepienie balonu może poprzedzać etap chirurgicznego zmniejszenia żołądka u pacjentów z bardzo wysokim BMI.

Wśród pacjentów z bardzo dużą otyłością często stosowane są bypassy żołądkowe, dzięki którym możliwe jest znaczne zredukowanie przyjmowanych posiłków, jak i zmniejszenie wchłaniających się kalorii. Wynika to ze zmniejszenia objętości żołądka do małego woreczka o pojemności około 30 ml, jak i skrócenia długości jelita, które ma kontakt z przyjmowanymi posiłkami – jedzenie trawione jest w końcowym odcinku jelita cienkiego, co ogranicza absorpcję składników odżywczych.

Technika wykonania

Gdy pacjent zostanie zakwalifikowany do zabiegu, może być on przeprowadzony tradycyjnie lub laparoskopowo, w zależności od wybranego sposobu oraz stanu zdrowia. Technika laparoskopowa polega na wykonaniu kilku małych nacięć (5-12 mm), przez które wprowadza się kamerę i narzędzia chirurgiczne. Metoda ta wiąże się z mniejszym bólem pooperacyjnym, krótszym czasem hospitalizacji (zwykle 2-3 dni) oraz szybszym powrotem do pełnej sprawności. Zabieg tradycyjny z większym cięciem stosuje się rzadziej, głównie u pacjentów z rozległymi zrostami w jamie brzusznej po wcześniejszych operacjach.

Zalecenia po zabiegu

Dieta pooperacyjna

Rekonwalescencja po operacji zmniejszenia żołądka, podobnie jak przygotowania do niej, to długi proces, który może trwać nawet rok. Obejmuje ona przede wszystkim restrykcje żywieniowe – zwłaszcza w krótkim czasie po zabiegu. Pierwszych 7-14 dni po operacji pacjent spożywa wyłącznie płyny: wody, herbaty, wywary, płynnych zup krem. Następnie stopniowo wprowadza się pokarmy papkowate (przeciery, koktajle proteinowe, jogurty) i dopiero po około 4-6 tygodniach pacjent może przejść na pokarm stały o miękkiej konsystencji.

Niestosowanie zaleconej przez specjalistów diety może przynieść szereg skutków ubocznych: wymioty, bóle brzucha, niedrożność przewodu pokarmowego, a w skrajnych przypadkach uszkodzenie zespolenia chirurgicznego. Pacjenci muszą jeść małe porcje (6-8 razy dziennie), dokładnie przeżuwać każdy kęs i unikać picia podczas posiłków. Konieczna jest także suplementacja witamin i mikroelementów, ponieważ zmniejszona powierzchnia wchłaniania może prowadzić do niedoborów żelaza, witaminy B12, wapnia czy witaminy D.

Aktywność fizyczna i rehabilitacja

Po operacji zalecana jest aktywność fizyczna – początkowo spacery i lekkie ćwiczenia rozciągające, a później nieco bardziej zaawansowane treningi siłowe i cardio. Ruch wspomaga przemianę materii, zapobiega utracie masy mięśniowej podczas redukcji wagi oraz poprawia samopoczucie psychiczne. Pierwszy spacer powinien odbyć się już pierwszego dnia po zabiegu – krótki marsz po korytarzu szpitalnym przyspiesza gojenie i zmniejsza ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych.

Po 3 miesiącach od zabiegu wskazane jest skorzystanie z zabiegów w kriokomorze, które pozwalają organizmowi na lepszą regenerację oraz wspomagają utratę tkanki tłuszczowej poprzez przyspieszenie metabolizmu. Ważne jest także regularne zgłaszanie się na wizyty kontrolne u chirurga bariatrycznego i dietetyka – standardowo po miesiącu, trzech miesiącach, sześciu miesiącach i roku od zabiegu. Podczas tych wizyt ocenia się tempo utraty wagi, tolerancję pokarmową oraz konieczność modyfikacji suplementacji.