Kawa czy herbata? Co jest dla nas lepsze?

Od lat naukowcy próbują odpowiedzieć na pytanie czy zdrowsza i bardziej pobudzająca jest kawa czy herbata. Oba napoje mają swoich zagorzałych zwolenników, którzy potrafią wytoczyć ciężką artylerię argumentów broniąc ulubionego napoju. Jak jest naprawdę? Co pobudza szybciej i na dłużej? A co jest dla nas zdrowsze?

Właściwości herbaty i jej wpływ na organizm

Znane nam są herbaty czarne, białe, zielone i czerwone. Filtrowane, pół-filtrowane i niefiltrowane. Do Europy przywędrowały z Chin w XVI wieku, lecz dopiero dwa stulecia później zagościły na dobre w naszych domach. Nie bez powodu Chińczycy zachwycają się tym napojem od prawie 4 tysięcy lat. Herbata, choć nie jest lekiem na całe zło, zawiera szereg składników aktywnych, które wpływają pozytywnie na nasz organizm w sposób wielokierunkowy.

Teina i teanina – duet substancji pobudzających

Największą zaletą herbaty jest fakt, iż zawiera ona teinę, która w naturalny sposób pobudza nasz organizm do działania. W odróżnieniu od kawy zastrzyk energii nie jest nagły i krótki. Herbata uwalnia teinę stopniowo, dzięki czemu efekt pobudzenia rozłożony jest w czasie i utrzymuje się znacznie dłużej. Poza teiną, ważnym składnikiem herbaty jest teanina – aminokwas, który wspomaga koncentrację, obniża ciśnienie krwi i uspokaja układ nerwowy, nie powodując jednocześnie senności ani otumaniania organizmu. Taka kombinacja substancji zapewnia stabilne i długotrwałe pobudzenie bez efektu gwałtownego skoku energii, a następnie jej spadku.

Profilaktyka nowotworowa i ochrona układu krążenia

Naukowcy udowodnili, że regularne picie herbaty przeciwdziała wielu chorobom cywilizacyjnym. Tak więc pijąc herbatę zmniejszamy ryzyko wystąpienia nowotworu skóry, jajników, prostaty, wątroby, trzustki, jelit, żołądka i płuc. Polifenole zawarte w herbacie, szczególnie w zielonej, aktywnie wspierają metabolizm i wywierają działanie antyoksydacyjne. Regularne spożywanie herbaty obniża ryzyko zawałów serca i udarów mózgu, redukuje poziom cholesterolu LDL oraz wspomaga regulację poziomu glukozy we krwi, co jest istotne zwłaszcza dla osób chorych na cukrzycę typu 2.

Wpływ na układ trawienny i kondycję skóry

Herbata – zwłaszcza ta zielona – pobudza układ trawienny, przyspiesza przemianę materii i ułatwia trawienie posiłków o wysokiej zawartości tłuszczu. Chroni przed demencją i chorobą Alzheimera dzięki działaniu neuroprotekcyjnemu, poprawia kondycję skóry poprzez redukcję wolnych rodników i jest zalecana kobietom w ciąży jako bezpieczniejszy substytut kawy. Regularne picie herbaty wspomaga również funkcje poznawcze mózgu, co potwierdzają liczne badania kliniczne przeprowadzone na przestrzeni ostatnich dwóch dekad.

Potencjalne skutki uboczne nadmiernego spożycia

Jedyny negatywny wpływ herbaty na nasz organizm osiągniemy wtedy, gdy przesadzimy z ilością wypijanych dziennie filiżanek. Nadmierne spożycie teiny może powodować uczucie lęku, nadpobudliwość, problemy ze snem lub paradoksalnie – brak koncentracji. Warto zapamiętać też, że lekarze przestrzegają przed popijaniem leków herbatą. Wynika to z właściwości tanin zawartych w herbacie, które mogą osłabiać lub wzmacniać działanie niektórych medykamentów, zwłaszcza preparatów żelaza oraz leków psychotropowych.

Zalety i wady kawy w codziennej diecie

Picie kawy w odróżnieniu od herbaty dużo szybciej weszło w nawyk Europejczykom. Na starym kontynencie kawa podobnie jak herbata pojawiła się w wieku XVI, jednak szybciej podbiła serca mieszkańców miast i już w 1671 roku w Paryżu powstała pierwsza kawiarenka, która stała się punktem spotkań artystów, filozofów i intelektualistów.

Kofeina jako źródło błyskawicznego pobudzenia

Kawa kojarzy nam się głównie z naturalnym źródłem energii, którym jest kofeina – alkaloid działający stymulująco na ośrodkowy układ nerwowy. O ile kawa daje nam duży i szybki zastrzyk energii, to trwa on niestety znacznie krócej niż efekt pobudzenia wywoływany przez teinę zawartą w herbacie. Mechanizm działania kofeiny polega na blokowaniu receptorów adenozyny w mózgu, co prowadzi do zwiększenia czujności i poprawy funkcji poznawczych w ciągu 15–30 minut od wypicia napoju.

Korzystny wpływ na zdrowie i funkcje poznawcze

Podobnie jak herbata, kawa także wpływa pozytywnie na organizm w wielu aspektach. Poza wspomnianym już pobudzeniem, kawa usuwa oznaki zmęczenia psychofizycznego, wzmacnia pamięć krótkotrwałą i zapobiega jej zanikowi u osób starszych. Wspomaga proces trawienia, stymuluje wydzielanie soków żołądkowych i przyspiesza perystaltykę jelit. Badania epidemiologiczne wykazały, że może wpływać na obniżenie rozwoju choroby Alzheimera nawet o 65% u osób spożywających regularnie 3–5 filiżanek dziennie. Kawa zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, wątroby i pęcherza moczowego dzięki zawartości kwasu chlorogenowego i innych związków bioaktywnych.

Dodatkowe właściwości wspomagające organizm

Dodatkowo kawa wyostrza zmysły, poprawia refleks i szybkość reakcji, zwiększa skuteczność działania tabletek przeciwbólowych dzięki synergii z analgetykami, a wypita przed treningiem zmniejsza odczuwanie bólu mięśniowego nawet o 50% oraz poprawia wydolność fizyczną. Poza tym kofeina wspomaga lipolizę – proces rozkładu tkanki tłuszczowej, co wykorzystywane jest w suplementacji sportowej.

Negatywne skutki nadmiernego spożycia

Niestety lista wad kawy dorównuje długością liście zalet. Po pierwsze kawa wypłukuje z organizmu ważne substancje odżywcze, takie jak wapń i magnez, co ma istotny wpływ na funkcjonowanie mięśni i gęstość kości. Zaburza wchłanianie się żelaza, cynku i potasu, co może prowadzić do anemii i osłabienia odporności. Dodatkowo odwadnia organizm ze względu na swoje moczopędne właściwości – na każdą wypitą filiżankę kawy powinniśmy dostarczyć organizmowi co najmniej szklankę wody.

Kawa pita w dużych ilościach może powodować nerwowość, drażliwość, złe samopoczucie i uczucie wewnętrznego roztrzęsienia. Przede wszystkim jednak kofeina zawarta w kawie ma właściwości uzależniające – rozwijają się tolerancja i zespół odstawienny. W związku z tym regularne picie ponad 3–4 filiżanek kawy dziennie sprawi, że nasz organizm przestanie na nią reagować w pierwotny sposób, wymagając coraz większych dawek dla uzyskania tego samego efektu pobudzenia. Nagłe odstawienie kawy u osób uzależnionych powoduje bóle głowy, zmęczenie i drażliwość utrzymujące się nawet kilka dni.

Złoty środek w codziennym spożyciu

Tak naprawdę ciężko jest wyobrazić sobie życie bez obu napojów. Jedno jest jednak pewne – dziennie powinniśmy pić więcej herbaty, gdyż ma ona zdecydowanie lepszy wpływ na nasz organizm, a spożywana regularnie może wpłynąć w bardzo pozytywny sposób na nasze zdrowie długoterminowe. Herbata dostarcza również szereg cennych antyoksydantów bez ryzyka nadmiernego odwodnienia. Kawę natomiast pijmy maksymalnie dwa razy dziennie – rano oraz w godzinach przedpołudniowych, nie później niż do godziny 16. Spożyta później może zakłócić nam proces spokojnego zasypiania poprzez wydłużenie fazy zasypiania i obniżenie jakości snu głębokiego, co przekłada się na gorsze samopoczucie następnego dnia.