Twoje samopoczucie się pogorszyło? To może być jedynie chwilowe zimowe wahanie nastroju, ale także początek ciężkich chorób. A te jak wiadomo należy leczyć szybko. Podjęcie leczenia na początkowym etapie choroby gwarantuje większą jego skuteczność i powrót do pełni zdrowia. Właśnie dlatego powinieneś regularnie wykonywać profilaktyczne badania. Chcesz wiedzieć na które z nich zwrócić uwagę i jak często je wykonywać? Przeczytaj nasz artykuł!
• Podstawowe badania profilaktyczne dla każdego
• Diagnostyka w zależności od wieku pacjenta
• Badania dedykowane kobietom
• Badania przeznaczone dla mężczyzn
Podstawowe badania profilaktyczne dla każdego
Do badań profilaktycznych specjaliści zaliczają morfologię krwi, która polega na analizie biochemicznej parametrów układu krwionośnego oraz badania moczu. Oprócz tego warto systematycznie kontrolować:
- poziom glukozy
- stężenie mocznika i kreatyniny
- poziom aminotransferaz wątrobowych
- parametry lipidogramu (cholesterol całkowity, frakcje HDL i LDL, triglicerydy)
Tego typu diagnostyka powinna być wykonywana raz do roku, niezależnie od wieku i aktualnego stanu zdrowia. Regularne monitorowanie tych wskaźników umożliwia wczesne wykrycie zaburzeń metabolicznych, chorób wątroby, nerek czy cukrzycy typu 2.
Po ukończeniu 40 roku życia szczególną uwagę należy zwrócić na lipidogram oraz test obciążenia glukozą. Te parametry pozwalają ocenić ryzyko rozwoju miażdżycy, chorób sercowo-naczyniowych i zespołu metabolicznego — schorzeń, które w tym przedziale wiekowym stają się coraz bardziej prawdopodobne.
Diagnostyka w zależności od wieku pacjenta
Po 40. roku życia — rozszerzenie pakietu badań
Po przekroczeniu czterdziestki do listy podstawowych badań należy dołączyć zdjęcie rtg klatki piersiowej, które obowiązkowo raz w roku powinien wykonywać każdy palacz tytoniu. Badanie to pozwala na wczesne rozpoznanie zmian nowotworowych płuc, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) czy gruźlicy.
Dodatkowo, po 40. roku życia, pacjenci powinni regularnie kontrolować:
- ciśnienie tętnicze krwi (minimum raz na kwartał)
- stężenie kwasu moczowego (w kierunku dny moczanowej)
- morfologię z rozmazem (ocena liczby płytek krwi, leukocytów, hemoglobiny)
Po 65. roku życia — diagnostyka osteoporozy
Mężczyźni po ukończeniu 65 lat oraz kobiety około 10 lat po menopauzie powinni rozpocząć regularne wykonywanie densytometrii kości. Badanie to ocenia gęstość mineralną tkanki kostnej i umożliwia wykrycie osteoporozy na etapie, gdy można jeszcze skutecznie zapobiec złamaniom niskoenergetycznym kręgów, szyjki kości udowej czy nadgarstka.
Kontrola wzroku i profilaktyka jaskry
Każdy pacjent po 40. roku życia powinien raz w roku zgłaszać się do okulisty na badanie ostrości wzroku oraz pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego. Wczesne wykrycie jaskry — choroby, która nieleczona prowadzi do nieodwracalnej utraty wzroku — daje szansę na skuteczne leczenie farmakologiczne lub laserowe, zatrzymujące postęp uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Badania dedykowane kobietom
Samobadanie piersi
Każda kobieta po ukończeniu 20. roku życia, raz w miesiącu, powinna przeprowadzać samobadanie piersi. Badanie wykonuje się najlepiej zawsze w tym samym dniu cyklu menstruacyjnego (najkorzystniej 5.–7. dzień cyklu, gdy gruczoł jest najmniej uwrażliwiony hormonalnie). Pozwala ono na wykrycie guzków, zmian skórnych i innych nieprawidłowości. Nawet badanie dermatoskopowe znamion może być przydatne w kontekście zmian skórnych w okolicy piersi. Regularne autokontrolowanie wzrasta szansę na rozpoznanie nowotworu w stadium, w którym rokowania są najlepsze.
Wizyty ginekologiczne i cytologia
Raz do roku każda kobieta powinna zgłosić się na ogólne badanie ginekologiczne, które obejmuje:
- badanie palpacyjne narządów rodnych
- badanie w zerkach ginekologicznych
- badanie palpacyjne piersi przez lekarza
- ewentualnie USG przezpochwowe
Każda kobieta, która rozpoczęła współżycie płciowe, powinna również raz do roku wykonywać cytologię szyjki macicy. Jeśli wynik trzech kolejnych badań jest prawidłowy, badanie można powtarzać co 3 lata. Cytologię powinny wykonywać wszystkie kobiety od 25. do 70. roku życia. Badania nie muszą przeprowadzać jedynie panie, które przekroczyły ten wiek oraz te, u których usunięto narządy rodne z powodów nienowotworowych.
Mammografia — profilaktyka raka piersi
Raz na dwa lata każda kobieta, która ukończyła 49 lat, powinna wykonać mammografię. To podstawowe obrazowe badanie rentgenowskie, które pozwala wykryć zmiany nowotworowe piersi na długo przed pojawieniem się wyczuwalnych guzków. We wczesnym stadium rak piersi jest w ponad 95% przypadków wyleczalny.
Badania przeznaczone dla mężczyzn
Kontrola stomatologiczna i parametry podstawowe
Każdy mężczyzna po ukończeniu 20. roku życia powinien co pół roku odwiedzać gabinet stomatologiczny. Regularna profilaktyka próchnicowa oraz kontrola stanu dziąseł zapobiegają poważnym problemom z uzębieniem w późniejszym okresie życia. Raz do roku należy wykonywać:
- morfologię krwi obwodowej i OB (odczyn Biernackiego)
- pomiar ciśnienia tętniczego krwi
Badania po 30. roku życia
Oprócz wcześniej wymienionych badań, mężczyźni po trzydziestce powinni regularnie kontrolować:
- poziom cholesterolu całkowitego i trójglicerydów we krwi (raz na 5 lat, częściej w przypadku rodzinnych obciążeń)
- stężenie elektrolitów (sód, potas, wapń, magnez) — raz na 3 lata
Raz na 3 lata należy również wykonywać:
- elektrokardiogram spoczynkowy (EKG) — ocena podstawowej czynności elektrycznej serca
- USG jamy brzusznej — kontrola wątroby, pęcherzyka żółciowego, trzustki, śledziony, nerek
- badanie proktologiczne (per rectum) — wczesne wykrywanie zmian w obrębie prostaty
Samobadanie jąder
Każdy mężczyzna po 15. roku życia powinien raz w miesiącu przeprowadzać samobadanie jąder. Najlepiej wykonywać je po ciepłej kąpieli, gdy moszna jest rozluźniona. Badanie polega na delikatnym obmacywaniu każdego jądra z osobna, sprawdzając:
- czy nie występują guzki lub stwardnienia
- czy nie ma różnicy w wielkości i konsystencji między jądrami
- czy nie występuje ból lub uczucie ciężkości
Rak jądra występuje najczęściej u młodych mężczyzn (20–40 lat), ale wykryty wcześnie jest całkowicie wyleczalny. Regularne samobadanie pozwala rozpoznać zmiany we wczesnym stadium, gdy skuteczność leczenia sięga niemal 100%.
