Zapalenie rogówki może być wywołane przez bakterie, wirusy, grzyby czy pierwotniaki; może do niego dojść także na tle alergicznym. Jakie objawy powinny nas skłonić do niezwłocznej wizyty u lekarza?
Rogówka oka to wypukła, zewnętrzna część gałki ocznej odpowiedzialna za precyzyjne załamywanie promieni świetlnych. Jeśli ulega infekcjom, stan ten przekłada się bezpośrednio na jakość widzenia oraz komfort codziennego funkcjonowania. Nieleczone zapalenie rogówki może prowadzić do poważnych powikłań, w tym trwałego obniżenia ostrości wzroku, a w skrajnych przypadkach nawet całkowitego upośledzenia narządu wzroku.
Przyczyny zapalenia rogówki
Stan zapalny w obrębie rogówki oka wywołać mogą takie czynniki jak obecność antygenu alergizującego lub wniknięcie w głąb struktury rogówki drobnoustrojów chorobotwórczych. Najczęściej do takiej sytuacji dochodzi w wyniku uszkodzenia nabłonka rogówki, np. na skutek urazu mechanicznego lub chemicznego. Wówczas może dojść do wrzodziejącego zapalenia rogówki, charakteryzującego się powstawaniem owrzodzeń na powierzchni rogówki. Niektóre drobnoustroje mogą też wniknąć do rogówki przez nieuszkodzony nabłonek — mamy wtedy do czynienia z niewrzodziejącym zapaleniem rogówki, które przebiega bez widocznych ubytków nabłonkowych.
Oprócz urazu mechanicznego do czynników ryzyka wystąpienia zmian zapalnych w obrębie rogówki należą:
- noszenie soczewek kontaktowych, zwłaszcza przy niewłaściwej pielęgnacji lub przedłużonym czasie noszenia,
- nieodpowiednia higiena rąk oraz oczu,
- zaburzenia składu i wydzielania filmu łzowego (np. zespół suchego oka), prowadzące do osłabienia naturalnej bariery ochronnej,
- osłabiona odporność organizmu, która ułatwia namnażanie się patogenów,
- niedomykalność powiek, uniemożliwiająca prawidłowe zwilżanie rogówki,
- przewlekłe choroby zapalne powiek i brzegów powiek.
Zapalenie rogówki aż w 85% przypadków ma charakter bakteryjny. Około 10% zapaleń ma pochodzenie wirusowe, rzadziej zdarzają się schorzenia na tle grzybiczym, alergicznym czy pierwotniakowym (pełzakowym). Udział poszczególnych patogenów może różnić się w zależności od regionu geograficznego oraz profilu pacjentów [1].
Objawy zapalenia rogówki
Objawy zapalenia rogówki oka mogą różnić się od siebie w zależności od etiologii choroby oraz głębokości zajęcia tkanek. Najczęściej obserwuje się jednak takie symptomy jak:
- silny ból oka, który nasila się przy mruganiu lub dotknięciu powieki,
- pogorszenie ostrości widzenia, czasem stopniowe, czasem gwałtowne,
- światłowstręt (fotofobia), powodujący dyskomfort w jasnym oświetleniu,
- zaczerwienienie oka, zwłaszcza wokół rogówki,
- tkliwość oka przy ucisku,
- obrzęk powiek, utrudniający pełne otwarcie oka,
- łzawienie, będące reakcją obronną organizmu,
- śluzowo-ropna wydzielina w worku spojówkowym, szczególnie widoczna rano,
- matowienie, zmętnienie rogówki, pojawienie się białych bądź szarych plam lub punktów na jej powierzchni.
Nieleczone zapalenie może doprowadzić do uszkodzenia rogówki, upośledzenia czynności widzenia, tworzenia się blizn rogówkowych ograniczających przepływ światła, a także innych powikłań zależnych od etiologii stanu zapalnego, w tym zapalenia błony naczyniowej, jaskry wtórnej czy perforacji rogówki [1].
Typy zapalenia rogówki
Bakteryjne zapalenie rogówki
Bakteryjne zapalenie rogówki najczęściej wywołują gronkowce, paciorkowce oraz pałeczki ropy błękitnej. Do wniknięcia bakterii w głąb rogówki dochodzi zwykle na skutek uszkodzenia nabłonka, choć niektóre szczepy mogą penetrować również przez nienaruszoną powierzchnię. W wyniku zakażenia bakteryjnego na powierzchni rogówki można obserwować nacieki zapalne w kolorze białym, szarym lub żółtym oraz objawy owrzodzenia rogówki. Nieleczone owrzodzenie rogówki może doprowadzić do jej perforacji i utraty zawartości komory przedniej oka. Tylko nieliczne szczepy bakterii nie wywołują owrzodzenia [2].
Wirusowe zapalenie rogówki
Wirusowe zapalenie rogówki rozwija się najczęściej u osób z obniżoną odpornością. Wywołują je adenowirusy oraz wirusy z grupy Herpes. Adenowirusowe zapalenie rogówki objawia się na początku pogorszeniem samopoczucia, bólami głowy oraz powiększeniem przyusznych węzłów chłonnych. Dopiero potem objawy obejmują spojówki (zaczerwienienie, czasem krwawe wybroczyny) oraz rogówkę (liczne koliste zmętnienia o średnicy ok. 1 mm, powodujące rozpraszanie światła i zaburzenia widzenia).
Wirusowe zapalenie oka wywołane przez wirusy Herpes może przyjąć formę opryszczki oka lub półpaśca ocznego. Objawy opryszczkowego zapalenia rogówki oka i spojówek to głównie ubytki nabłonka rogówki przybierające charakterystyczny kształt drzewka (keratitis dendritica). Symptomy półpaśca ocznego są znacznie bardziej rozległe. Obejmują ubytki nabłonka rogówki o charakterze punktowatym, występowanie pęcherzyków w obrębie czoła, nosa i powiek [1], a także inne objawy takie jak silny ból i zawroty głowy, ból oka, gorączka, mrowienie i drętwienie skóry w rozkładzie nerwu trójdzielnego, zaburzenia słuchu i smaku [3].
Grzybicze zapalenie rogówki
Grzybicze zapalenie rogówki może wystąpić w przypadku kontaktu oka z drewnem (np. w przypadku urazu wynikłego ze specyfiki wykonywanego zawodu rolniczego lub leśnego) czy innym materiałem organicznym jak trawa, zboże, lub po użyciu zakażonego płynu do czyszczenia soczewek kontaktowych [1]. Do objawów grzybicy oka należą podrażnienie gałki ocznej, nacieki zapalne o nieregularnych brzegach, owrzodzenie o postrzępionych brzegach z satelitarnymi ogniskami wokół, wysięk w komorze przedniej oka, zapalenie błony naczyniowej, ból oka i łzawienie oraz pogorszenie ostrości wzroku. Proces leczenia grzybiczego zapalenia rogówki jest długotrwały i wymaga stosowania specjalistycznych leków przeciwgrzybicznych.
Pierwotniakowe (pełzakowe) zapalenie rogówki
W przypadku pierwotniakowego (pełzakowego) zapalenia rogówki główne objawy to silny ból oka nieproporcjonalny do widocznych zmian, pogorszenie ostrości widzenia oraz pierścieniowate przymglenie rogówki, które stanowi patognomoniczny objaw tego typu infekcji. Pełzaki wywołujące chorobę (rodzaj Acanthamoeba) występują w glebie i w wodzie. Do zakażenia dochodzi najczęściej u osób noszących soczewki kontaktowe, szczególnie podczas pływania w soczewkach lub płukania ich wodą z kranu [4].
Wszystkie typy zapalenia rogówki wymagają niezwłocznej interwencji lekarza okulisty i wdrożenia odpowiedniej terapii dostosowanej do rodzaju patogenu. Opóźnienie w diagnostyce i leczeniu zwiększa ryzyko trwałych powikłań oraz pogorszenia rokowania co do zachowania pełnej ostrości wzroku.
Więcej na temat przeczytasz na adamed.expert.
[1] Wylęgała E., „Zapalenie rogówki”, https://okulistyka.mp.pl/chorobyoczu/chorobyrogowkiitwardowki/94600,zapalenie-rogowki, data dostępu: 1.07.2018.[2] Pogrzebielski A., „Choroby rogówki”, https://www.mp.pl/okulistyka/okulistyka-dla-nieokulistow/artykuly/127101,choroby-rogowki, data dostępu: 1.07.2018.
[3] Prost M., „Zapalenie spojówek w przebiegu półpaśca lub ospy wietrznej”, https://okulistyka.mp.pl/chorobyoczu/chorobyspojowki/83677,zapalenie-spojowek-w-przebiegu-polpasca-lub-ospy-wietrznej, data dostępu: 1.07.2018.
